Mollige Els

Wilrijk heeft een reus. De Ferre. De naam verwijst naar de zanger-gitarist Ferre Grignard. Hij verwierf bekendheid met de song “Ring Ring, I’ve got to Sing”. In Wilrijk wil men elke wijk een reus geven. Die van het Valaar is de Ferre.
Op 30 maart 2019 tekende de ambtenaar van de burgerlijke stand Wilrijk de geboorteakte. Meter is Petra Verrept van de lokale Geitenstoetorganisatie en peter is Alain Grignard, de neef van de zanger. De reus werd gedoopt met water uit de Hollebeek. Deze beek ligt op de grens Hoboken-Wilrijk. Wat veel Edegemnaars niet weten is dat Edegem, veertig jaar geleden, ook een reuzin rijk was.

mollige_els_1
1. De reus Ferre. (foto Pierre Hens).

De wijk Buizegem pronkte al van oudsher met het folkloristische “Meneerke van Buizegem”. In navolging daarvan besloten enkele leden van het Edegemse Feestcomité om de wijken Molenveld en Elsdonk een tegenhangster te bezorgen. “Meneerke” is een schrale kwaadaardige kerel die enkel aan het eigen belang denkt. Zijn tegenhangster moest een joviale gezellige vrouw zijn. Goedlachs en volks van aard. Iedereen is welkom bij haar. Ze zou de samenwerking tussen de twee Edegemse wijken bevorderen, want 1978 was het Jaar van het Dorp. Jos Van Assche van het Gemeentelijk Feestcomité, contacteerde mevrouw Miette Crombecq, voorzitster van de Workshop Creatief Werk. Zij beloofde er werk van te maken. In september konden ‘papa’ Jos van Assche en ‘mama’ Miette Crombecq de ‘geboorte’ van hun reuzin aankondigen. Nu bracht dat wel een probleem met zich mee, want de kersverse ouders wilden er tevens ook peter en meter van zijn. Volgens het kerkelijk recht kon dat niet. Peter en meter staan immers in voor de opvoeding van hun petekind als de ouders dat zelf niet meer kunnen. Maar vermits Mollige Els geen menselijk wezen was kregen ze hiervoor dispensatie van pastoor Karel Heuten.

mollige_els_2
2. Affiche. Archief Jos Van Assche

De feestelijke doop van de reuzin was gepland op 7 oktober 1978. Aan de Sint-Jozefkerk werd ze feestelijk afgehaald door het gemeentebestuur en de Edegemse jeugd. Volgens de krant was het een bonte stoet, die werd voorafgegaan door de muziekkapel van de Edegemse Blauwvoetvendels o.l.v. J. Michielsen. De optocht eindigde aan de Heilige-Familiekerk op het Kerkplein. Daar werd de reuzin plechtig gedoopt.
De muziekkapel zette de blijde gebeurtenis in met marsmuziek. Daarna nam de heer Maes, voorzitter van het Gemeentelijk Feestcomité, het woord. Hij wees op de symbolische betekenis van de doopnaam “Mollige Els”. Els verwees zonder twijfel naar de Elsdonk, terwijl de eerste drie letters van het woord “Mollige” verwezen naar de eerste drie letters van “Molenveld”. Daarenboven moest de bijnaam haar goedaardig karakter in de verf zetten.

mollige_els_3
3. Mollige Els met haar peter en meter (Foto Jos van Assche).

Zoals hierboven al vermeld, aanvaardde Pastoor Karel Heuten Jos en Miette als peter en meter. Ze doopten Mollige Els met opspuitende schuimwijn. Bovendien wierpen ze ettelijke kilo’s doopcaramels uit over de honderden aanwezige kinderen. Burgemeester Jan van de Kerkhof omhelsde Mollige Els. In zijn toespraak feliciteerde hij peter en meter, en erkende hij de reuzin als inwoonster van Edegem. Hij wenste haar een lang leven toe en hoopte dat zij een goede verstandhouding zou hebben met Meneerke van Buizegem. Het Edegems Harmonieorkest o.l.v. Pierre Van Hecke speelde vervolgens een fel gesmaakt en kunstig doopconcert. De doop werd besloten met een denderend volksbal op het feestelijk verlicht Kerkplein.

Mollige Els werd gehuisvest in de gemeentelijke opslagplaats in de Heldenstraat. Daar kwijnde ze weg. Ze werd vergeten. Ze nam nooit deel aan een evenement of aan een optocht. We weten niet waarom de gemeente haar niet meer nodig had.
We breken hier een lans om een nieuwe reuzin te vervaardigen voor de wijken Elsdonk en Molenveld. Eventueel in samenwerking met Wilrijk, want de Geitenkoppen plannen al een reuzin voor de Elsdonk. Waar wachten we op?

Pierre Hens
30 september 2019

Dank aan André Mens voor het nalezen van de tekst.

De burgemeester van Edegem was een molenaar uit Kontich.

In 1874 kocht de landbouwer Carolus Schoesetters-Van Reeth, de “Vrijselmolen of Kontichse molen”. De molen stond waar nu n.v. Groeninghe is (Groeningelei 31). Bij zijn overlijden in 1902 liet hij deze molen na aan zijn weduwe en kinderen Alfons (1865), August (1867), Ludovicus (1870) en Elisabeth (1874).

De oudste zoon Alfons Pieter SCHOESETTERS (°Kontich, 14 januari 1865)  – onderwerp van deze blog-  was ook molenaar. Op 20 maart 1897 had hij de “Lijsterbolmolen” uit 1816 gekocht. Die stond waar nu de parking is van de Carrefour-market aan de Mechelsesteenweg 204 in Kontich.  Een maand later is de 32-jarige molenaar Alfons  in Edegem gehuwd met de even oude Maria Elisabeth HELLEMANS uit Edegem.

molen alfons
De Lijsterbolmolen

Alfons had zich wellicht laten uitkopen voor zijn deel van de Vrijselmolen, zijn broer August was daar de molenaar. (Op de postkaart bovenaan staat “moulin Aug. Schoesetters”). Hij zelf verkocht de Lijsterbolmolen op 22 augustus 1904. (De molen sneuvelde op 29 september 1914.)

portret schoesetters uit van passen
Alfons Schoesetters

In 1904 – hij was toen 39- vestigde deze molenaar zich  in de Boerenlegerstraat in Edegem. In 1913 kocht hij van de weduwe Gevers-Truyaerts een stuk grond aan de Dorpsstraat (sectie A 134g, nu Strijdersstraat) en liet er een huis op bouwen. Hij had toen geen beroep. Hij had in september 1914 wel een tweede verblijf in Antwerpen, Fransenstraat 26, wellicht voor een vlucht naar de stad bij de Duitse inval.

huis_schoesetters

Huis van Schoesetters in de Strijdersstraat (rode gevel)

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1921 in Edegem werd Alfons Schoesetters verkozen op de lijst van “Oud Edegem” alias “Tata”. Deze lijst was conservatief katholiek tot liberaal.  Schoesetters werd eerste schepen en waarnemend burgemeester op 14 juli 1921. Pas na veel druk aanvaarde hij op 16 november om burgemeester te worden. De benoeming werd op 18 december 1921 in het staatsblad gepubliceerd.

Bij zijn inhuldiging in januari 1922 kregen de schoolkinderen in Edegem twee dagen vrijaf. Er was een plechtige stoet met 51 groepen, de fanfare én de harmonie, maar ook  de liberale harmonie van Kontich was aanwezig: Schoesetters kwam van Kontich en werd in 1912 al de “liberale kandidaat” voor de verkiezingen in Edegem genoemd.

Hij was ook voorzitter van de Fanfare Sint-Rosalia, maar door tegenwerking van bestuursleden van de fanfare bij de benoeming van een gemeentesecretaris, nam hij op tweede kerstdag 1925 ontslag als voorzitter.

In oktober 1926 wonnen “de Verenigde Katholieken” alias “Tutu” de verkiezingen. Daarmee was Schoesetters burgemeester af. Hij bleef wel mee in de leiding van de partij “Oud Edegem” tot in 1932, toen hij 67 was.

Alfons Schoesetters overleed op 10 maart 1945.

Erik Laforce, september 2018

Bronnen:

  • R. Van Passen, Geschiedenis van Edegem, Edegem, 1974.
  • F. Ringoot & L. Denewet (Red.), Molenecho’s – Verdwenen Belgische Molens.  Database van Verdwenen Molens in België (URL: http://www.molenechos.org/ )
  • NN., Mutatieschetsen van het kadaster 1913, FOD Financiën, Patrimonium­documentatie, Administratie Opmetingen en Waarderingen, Centrum Mutaties en Waarderingen Antwerpen, Italiëlei 4.
  • Rijksarchief Antwerpen,  Hedendaags Gemeente Archief Edegem. Leggers van het kadaster. Deel 2. Inventarisnummer P036-58
  • Fr. Hellemans, Een oude molen, een nieuwe straatnaam: VRIJSEL. Informatieblad van de gemeente Kontich, januari 2016.

De Oudersbond (1911)

In het parochiearchief van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes en Sint Antonius vonden we een pamflet van de “Oudersbond tot Uitbreiding en Verbetering van het Vlaamsch Katholiek Onderwijs“, op 17 december 1910 te Antwerpen gesticht.

IMG_7072

Vanuit de filosofie van Lieven Gevaert: “We moeten zelf de handen uit de mouwen steken!”, had hij samen met Frans Van Cauwelaert en dokter Alfons Van de Perre de Oudersbond gesticht zodat Vlaamsgezinde ouders zich samen konden organiseren om scholen te stichten waar niet langer het Frans de voertaal was.  Met de financiële hulp van Lieven Gevaert werden te Antwerpen in 1912 de Sint-Lutgardisschool en in 1929 het Sint-Lievenscollege gesticht. De Oudersbond had een belangrijk aandeel in de vernederlandsing van het middelbaar onderwijs.

Het is niet zo vreemd dat we dit pamflet in het parochiearchief vonden. Onderpastoor Verhaegen uit die tijd was Vlaamsgezind. In 1911 keurde de gemeenteraad (zowel tata als tutu) eenparig een motie goed voor de vervlaamsing van de universiteit van Gent en kwam Frans van Cauwelaert spreken voor de “Studiekring en Sprekersbond”.

Honderd jaar geleden kon je enkel middelbare opleiding volgen in het Frans, op de speelplaats was Nederlands soms verboden! We mogen deze pioniers dankbaar zijn.

Erik Laforce

P.S. Onder “gevonden” zullen we iets meer vertellen over toevallig gevonden documentjes.

Het Arendsnest, parel aan de Edegemse kroon

Een van de oudste boerderijen van Edegem groeide uit tot een kasteel. De benaming “Ter Haghe” vindt men in een akte uit 1348, maar de naam is wellicht veel ouder. “Ter Haghe” betekent een nederzetting in een bosrijk gebied. We vermoeden een elzenbos dat zich uitstrekte tot aan het Groeningenhof in Kontich. Tot 1944 stond de streek daar nog bekend als een waar paradijs voor vogel- en plantenliefhebbers.
In 1539 droeg de hoeve de naam “Ter Hooger Haghe“. De familie Van Ymmerseele bouwde het woonhuis op een motte (een kunstmatige berg). De bijgebouwen (stal, schuur, duiventil en brouwerij) stonden op de begane grond. Dit alles werd omringt door een gracht.
In 1650 erfden de rijke gebroeders Dorchi het domein. De motte werd afgegraven en zij maakten er een hof van plaisantie van, met kasteel, koetshuis en park, omsloten door een hofgracht. De boerderij lag vanaf dan buiten de gracht. De naam “Ter Hooger Haghe” veranderde in “Boerenleger“, wat evenwel niets met soldaten te maken heeft.
Tijdens de Franse periode was Jacob Diericxsens eigenaar van het domein. Hij werkte voor de Fransen als administrateur voor het Departement der Twee Neten. Na de Boerenkrijg, waar ook de Edegemnaars een rol in speelden, vond hij de naam “Boerenleger” minder geschikt en veranderde die in “Arendsnest“. De arend was het symbool van Napoleons’ leger.
In 1892 kocht Jozef Wouters, een handelaar uit Antwerpen, het kasteel. In de Edegemse volksmond kreeg het nu de naam “Hof van Wouters”. In 1903 werd hier de Harmonie Sint-Cecilia gesticht.
In 1981 werd het kasteel wettelijk beschermd door de Vlaamse overheid. Het is echter niet toegankelijk voor het publiek.
Enkele foto’s uit 1970 en een prent uit 1900 geven ons een idee van de pracht van het kasteel.

Tekst: Pierre Hens
Foto’s: Jaak Cousyns