Raadsel op het Verbindingsplein.

Het Verbindingsplein is een heel kort stukje van wat vroeger de Terelsstraat was, gelegen tussen de Leonardo da Vincilaan en de Verbindingsstraat. Omdat de bocht van de Oude Terelsstraat en het Verbindingsplein nogal onduidelijk is heeft men er een banaanvormige verkeersgeleider aangelegd. Er zijn twee licht verhoogde stukjes met kasseien, het doorrijdbare middenstuk is met rode klinkers gevuld.

Hoewel ze er al jaren liggen, op 30 m van mijn voordeur, kreeg ik vanmorgen pas in het oog dat de kasseien van deze berm geen gewone kasseien zijn. Zeker een derde ervan heeft een inscriptie “A LIFE” ingeslepen.

Detail van een kassei
De kasseien van de verkeersgeleiding

Van waar komen die kasseien? Wie houdt zich ermee bezig in straatstenen letters te graveren? Wat is de betekenis van “A LIFE”? Waren dit kasseien van een afgebroken kunstproject?

Uit de luchtfoto’s van Google Earth blijkt dat de verkeersgeleiding tussen 2004 en 2007 is aangelegd.

Juni 2004
april 2007

Dus vragen we uitleg aan de betrokken schepenen van openbare werken.

Oud-schepen van openbare werken Wim Verrelst (2007 – 2012) antwoordt dat dit van vóór zijn tijd is.

Zijn voorganger Joost Goris (1995 – 2006) kan er zich niets van herinneren. Hij vraagt zich af of de aannemer uit de gemeentelijke voorraad kasseien geput heeft of uit zijn eigen voorraad.

Bij de technische dienst van de gemeente weet een oudere medewerker dat deze verkeersgeleiding werd aangelegd door de firma Marcel Nijs. Meer info heeft men niet.

Marcel Nijs is in 2015 gefuseerd met DCA nv in Beerse. Daarom vroeg ik dit bedrijf of er een oudgediende van Nijs soms iets over deze zaak wist. Volgens Kris Grietens, hoofd van de afdeling “Uitvoering Infra” van DCA nv is er bij hen niets over geweten.

Op internet is evenmin iets te vinden. “A LIFE” is niet de meest handige zoekterm, ook niet in combinatie met “kunst/art”, “kassei/pavé/cobblestone” en dergelijke.

Dus al mijn hoop is gevestigd op U. Heeft U enige informatie, heeft U ook ergens een kassei met “A LIFE” gezien? Alle info is welkom op erfgoed@edegem.be.

Edegem, 31 oktober 2021
Erik Laforce

Het traliewerk van de begraafplaats

De lectuur van de besluiten van de Edegemse gemeenteraad levert soms verrassende inzichten.

Waarover gaat het?

Iedereen kent de ingang van de begraafplaats naast de ingang van de Grot in de Hovestraat. Tussen de hoek van de Hovestraat met de Dokter Frans Bernaertsstraat en de ingang van de grot ligt de (originele) ingang van de begraafplaats.

De grot werd in 1884 gebouwd, de begraafplaats achter de grot werd in 1916 aangelegd. Naast de grot loopt een weg van de Hovestraat tot achter de grot en die toegangsweg werd afgesloten door een hek en een poort.

Plan begraafplaats, grot en O.L.Vrouw-van-Lourdeskerk in 1933

In de jaren 1930 (de elektrische straatlantaarn achter het meisje werd er in 1931 geplaatst) zag de Hovestraat er nog zo uit, er was toen nog geen Dokter Frans Bernaertsstraat, maar een tuin.

Links hek, poort en hek van de begraafplaats, rechts hekken en poort van de grot.

Verschillen tussen hek en poort

Bij nadere inspectie valt op dat de poort en het hek van een andere stijl zijn.

De poort heeft spijlen met bovenaan een speerpunt die uit een bloemkelk komt, ook zo voor de kolom die de poort draagt.

Poort van de begraafplaats
Detail van de poort

Het hek heeft een rij met andreaskruisen en een bloemmotiefje, daarboven een speerpunt boven een ronde knop. Ook de bijhorende kolommen hebben een ronde bol bovenaan.

Het hek van de begraafplaats

De afsluiting van de begraafplaats lijkt ook niet op de oudere afsluiting van de grot.

Tweedehands hek

De uitleg van die verschillen is simpel (als je het eenmaal weet). Door de benarde financiële situatie van de gemeente wegens de voedselaankopen tijdens de Eerste Wereldoorlog kon de gemeente zich in 1916 geen nieuw hek veroorloven. Het hek is een tweedehands hek uit Oude-God en de poort is een koopje gevonden bij een eigenaar uit Edegem.

Op de gemeenteraad van 14 februari 1916 worden de leden gevraagd om eens te gaan kijken bij de aannemer De Backer [1] te Mortsel naar een goede ijzeren traliewerk, voordelig in prijs, en naar een ijzeren poort die er in Edegem zou zijn, men moet nog uitzoeken juist bij wie. Bijgevolg wordt dit punt van de agenda naar later verschoven.

Op de gemeenteraadszitting van 22 maart 1916 wordt er besloten voor de afsluiting van de ingang van de begraafplaats twee aankopen te doen:

  1. Traliewerk bij de heer Jos De Backer- Van Zeeland:

– Twee vakken van een ijzeren “grillie” (traliewerk) staande thans aan de oude jongensschool [2] te Oude-God, lang circa 4 meter en 1,65 m hoog;
– Twee ijzeren kolommen hoog circa 1,80 m;
– Twee arduinen plinten van corresponderende lengte, 0,50 m hoogte en 0,20 m dik
– Twee arduinen “bocht” onder de kolommen, 0,30 x 0,30 x0,50
Al deze stukken aan de voet van het werk geleverd te Edegem voor 170 frank contant.


2. Een poort te verkrijgen bij Theodoor Andries
[3] (Oud Steengelaag 1) te Edegem, met een opening van bijna 3 meter, te koop voor 65 frank. De poort heeft een tamelijke overeenkomst met het traliewerk en is in goede staat, behalve het slot. Ze moet afgebroken en gehaald worden. De gemeenteraadsleden kennen die poort wel.

Het meest rechtse huis van deze groep was van de familie Andries-Donckers.

Erik Laforce, Edegem 1 oktober 2021

[1] Josephus Benedictus de Backer (23 september 1867, Mortsel – 8 oktober 1934, Mortsel) (fs Marcus de Backer 1844-1904 & Barbara Paulina Elisabeth de Rooij 1845-1925). Gehuwd met Maria-Hermina van Zeeland (1864-1952) op 21 juni 1892, Antwerpen. Getuigen bij het huwelijk zijn haar twee broers die loodgieter zijn, Guilielmus Juchem-De Rooy, bloemist en Felix De Rooy, aannemer, beiden oom van de bruidegom allen uit Mortsel.

[2] In de “Geschiedenis van Mortsel” van H. Dierickx uit 1961 is er geen school terug te vinden die aan deze benaming voldoet. In Oude-God was er enkel de jongensschool in de Eggestraat. De enige school die afgebroken werd in 1913 was de oude meisjesschool in Mortsel-Dorp.

[3] De familie Andries-Donckers was eigenaar van het perceel aan Molenstraat bij de Drij Eiken [3], het vierde huis voorbij de brug over de spoorweg. Deze huizen werden afgebroken bij de aanleg van de E19.Drij Eiken, sectie C nummer 116g, bouwland 3225m² en een huis C116q van 180m² in 1907.

De boterhonden van Mussenburg

Op 1 februari 1873 verscheen er een advertentie in Het Handelsblad over de hout- en meubelkoopdagen door notaris Geerts te Bouchout. Op 11 en 12 februari zouden voor de eerzame Cornelius VANAELST en kinderen op Mussenburg (Edegem) verkocht worden: meubelen, gereedschappen, karren, veel graan, stro, hout en aardappels en ook 7 melkkoeien, 4 runderen, 2 stieren, 1 varken, 4 werkpaarden en 3 boterhonden.

Wat is in hemelsnaam een boterhond?   Even Googelen bracht ons naar de erfgoedwebsite van Het Virtuele Land, waar dit uitvoerig wordt toegelicht.

In de 19de eeuw werd op de kleinere boerderijen elke dag de melk gekarnd om er boter uit te winnen. Karnen is een langdurige mechanisme bewerking van melk die het vetbolletjes in de melk tot boter doet samenklonteren. Dat was zwaar werk voor de boerin, die met de hand toch een uur moet “stoten” met een stamper.

Een boterhond is een hond die in een tredmolen loopt, waardoor de tredmolen draait, die een as aandrijft die via een krukas stampers op en neer beweegt in een karnton, en zo van melk boter en karnemelk maakte.

De Oudersbond (1911)

In het parochiearchief van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes en Sint Antonius vonden we een pamflet van de “Oudersbond tot Uitbreiding en Verbetering van het Vlaamsch Katholiek Onderwijs“, op 17 december 1910 te Antwerpen gesticht.

IMG_7072

Vanuit de filosofie van Lieven Gevaert: “We moeten zelf de handen uit de mouwen steken!”, had hij samen met Frans Van Cauwelaert en dokter Alfons Van de Perre de Oudersbond gesticht zodat Vlaamsgezinde ouders zich samen konden organiseren om scholen te stichten waar niet langer het Frans de voertaal was.  Met de financiële hulp van Lieven Gevaert werden te Antwerpen in 1912 de Sint-Lutgardisschool en in 1929 het Sint-Lievenscollege gesticht. De Oudersbond had een belangrijk aandeel in de vernederlandsing van het middelbaar onderwijs.

Het is niet zo vreemd dat we dit pamflet in het parochiearchief vonden. Onderpastoor Verhaegen uit die tijd was Vlaamsgezind. In 1911 keurde de gemeenteraad (zowel tata als tutu) eenparig een motie goed voor de vervlaamsing van de universiteit van Gent en kwam Frans van Cauwelaert spreken voor de “Studiekring en Sprekersbond”.

Honderd jaar geleden kon je enkel middelbare opleiding volgen in het Frans, op de speelplaats was Nederlands soms verboden! We mogen deze pioniers dankbaar zijn.

Erik Laforce

P.S. Onder “gevonden” zullen we iets meer vertellen over toevallig gevonden documentjes.