Barakken in Edegem

De barakken van het Koning Albertfonds (KAF)

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden in het oorlogsgebied grote verwoestingen aangericht, dikwijls is de bevolking er verdreven. Na de oorlog moeten de bewoners kunnen terugkeren, maar dat kan niet zonder de huisvesting te herstellen.  In 1916 werd met dat doel het Koning Albertfonds (KAF) opgericht. Maar tegen 1918 was daar nog niets van operationeel en gefinancierd. Er was een ook groot tekort aan transportmiddelen en bouwmaterialen, met name hout.

Twee modellen van KAF-barakken. (Bron: barak aan voet IJzertoren, foto EL)

Ingenieur F. Zanen en architect Raymond Moenaert hadden demonteerbare houten woningen ontworpen, een soort bouwpakketten, in vier maten: 4 m x 4 m, 6 m x 6 m, 6m x 9 m en 9 m x 9 m, eventueel met een aanleunend schuurtje. De wanden bestaan uit verschillende geprefabriceerde kaders van 150 cm breedte, al dan niet met een deur of een smal of breed venster. Ook de zijkanten van het dak bestaan uit standaard kaders. De wanden werden op een vooraf gemetselde fundering geplaatst. Zo konden geschoolde werklui in één dag een barak bouwen.

Dwarsdoorsnede van KAP barak (Bron: barak aan voet IJzertoren, foto EL)

Er werd hout van militaire barakken of Canadees hout gebruikt, zodat men sprak over Canadese barakken. De bedoeling was 2000 van deze tijdelijke woningen klaar te hebben voor november 1919, maar men kwam nog niet aan de helft.

Woningnood in Edegem

In 1923 vraagt de gemeente Edegem bij het KAF zes barakken aan. Eerst was het de bedoeling die te plaatsen op de redoute 9 (zie blauwe zone op kruispunt van Adrien de Gerlachestraat – Omheiningslei – Justus Lipsiusstraat), maar die plaats was volgens de inspecteur van het KAF niet geschikt. De barakken worden dan in 1924 geplaatst op een terrein van het Edegems Bureel van Weldadigheid (voorloper van COO en OCMW), aan de oostelijke zijde van huidige Kladdenbergstraat (in rood aangegeven op het plan uit 1927).

Op de foto van de barakken en op de kadasterschets nummer 21 uit 1924 is te zien dat ze van het type 6 m op 9 m zijn, uitgebreid met een aangebouwd schuurtje van 3 m op 3 m en voorzien van een buitentoilet.

Foto vanaf de Drie Eikenstraat van de houten woningen. (Bron HAEE)

In 1926 werd het Koning Albertfonds opgedoekt en men vroeg de gemeentebesturen de woningen op hun grondgebied te kopen (voor 30.000 frank per stuk). Deden ze dat niet, dan werden de bewoners met uitdrijving bedreigd. In 1928 kochten een aantal gemeenten deze barakken voor een veel lager bedrag, Edegem deed dit in juni 1929 voor 40.000 frank.

De houten woningen blijven lang staan. In 1938 schrijft de eigenaar van Hof ter Elst, de heer Edmond Brasseur, aan het gemeentebestuur dat hij de afloop van het huishoudelijke water van de houten huisjes (langs de rand van zijn domein) als voorlopig beschouwd en dat hij omwille van de hygiëne niet wenst dat dit een erfdienstbaarheid zou worden. In de loop van 1942 werden de barakken afgebroken.

Barak te bezichtigen

Gereconstrueerde barak aan de voet van de IJzertoren te Diksmuide (Foto: EL)

Als men nu zo’n huisje wil zien, moet men in Diksmuide zijn. Daar staat aan de voet van de IJzertoren een barak van 6m op 6 m. Ze werd gebouwd door de leerlingen van het VTI te Diksmuide met het materiaal van drie originele barakken, de ramen werden in Canadese Oregon nagemaakt, zoals in de oude barakken. De foto van de soorten barakken en de dwarsdoorsnede komen uit de documentatie aan de muren van dit huisje. 

Bronnen
  • Vernimme, Nathalie. Omgaan Met Oorlogserfgoed. Vioe Handleiding 2. Brussel, 2010
  • Decoodt Hannelore. Beschermingsdossier: Houten noodwoning van het Koning Albertfonds, Zemst (Eppegem), Schoondonkstraat 5 – Monument. 2017
  • GOBYN R. 1985: De woningnood en het probleem van de voorlopige huisvesting in België na de eerste wereldoorlog. In: SMETS M. (red.), Resurgam. De Belgische wederopbouw na 1914. Tentoonstelling in Passage 44 Brussel van 27 maart tot 30 juni 1985, Brussel (pagina’s 169-187).
  • Het Nieuwsblad van 3 maart 2006.
  • Van Passen, R. Geschiedenis van Edegem. Edegem: 1974

Edegem, 20 januari 2022
Erik Laforce

Raadsel op het Verbindingsplein.

Het Verbindingsplein is een heel kort stukje van wat vroeger de Terelsstraat was, gelegen tussen de Leonardo da Vincilaan en de Verbindingsstraat. Omdat de bocht van de Oude Terelsstraat en het Verbindingsplein nogal onduidelijk is heeft men er een banaanvormige verkeersgeleider aangelegd. Er zijn twee licht verhoogde stukjes met kasseien, het doorrijdbare middenstuk is met rode klinkers gevuld.

Hoewel ze er al jaren liggen, op 30 m van mijn voordeur, kreeg ik vanmorgen pas in het oog dat de kasseien van deze berm geen gewone kasseien zijn. Zeker een derde ervan heeft een inscriptie “A LIFE” ingeslepen.

Detail van een kassei
De kasseien van de verkeersgeleiding

Van waar komen die kasseien? Wie houdt zich ermee bezig in straatstenen letters te graveren? Wat is de betekenis van “A LIFE”? Waren dit kasseien van een afgebroken kunstproject?

Uit de luchtfoto’s van Google Earth blijkt dat de verkeersgeleiding tussen 2004 en 2007 is aangelegd.

Juni 2004
april 2007

Dus vragen we uitleg aan de betrokken schepenen van openbare werken.

Oud-schepen van openbare werken Wim Verrelst (2007 – 2012) antwoordt dat dit van vóór zijn tijd is.

Zijn voorganger Joost Goris (1995 – 2006) kan er zich niets van herinneren. Hij vraagt zich af of de aannemer uit de gemeentelijke voorraad kasseien geput heeft of uit zijn eigen voorraad.

Bij de technische dienst van de gemeente weet een oudere medewerker dat deze verkeersgeleiding werd aangelegd door de firma Marcel Nijs. Meer info heeft men niet.

Marcel Nijs is in 2015 gefuseerd met DCA nv in Beerse. Daarom vroeg ik dit bedrijf of er een oudgediende van Nijs soms iets over deze zaak wist. Volgens Kris Grietens, hoofd van de afdeling “Uitvoering Infra” van DCA nv is er bij hen niets over geweten.

Op internet is evenmin iets te vinden. “A LIFE” is niet de meest handige zoekterm, ook niet in combinatie met “kunst/art”, “kassei/pavé/cobblestone” en dergelijke.

Dus al mijn hoop is gevestigd op U. Heeft U enige informatie, heeft U ook ergens een kassei met “A LIFE” gezien? Alle info is welkom op erfgoed@edegem.be.

Edegem, 31 oktober 2021
Erik Laforce

In 1910 had Edegem maar 34 straten…

In een brief aan de “Studiecommissie der Antwerpsche Agglomeratie” van 15 juli 1910 geeft het gemeentebestuur van Edegem de lijst met de namen van alle  straten, pleinen en gangen die er in de gemeente zijn.
Edegem had in 1910 amper 34 straten en paden, in 2017 zijn dat er 192.
Sommige straten zijn verdwenen, andere kregen een nieuwe naam nà WO I en een nieuwe spelling tijdens WO II.  Hieronder het lijstje van 1910 (aangevuld met commentaar).

  1. Aertselaersche voetweg (na 16-8-1941 Aartselaarstraat, doorsneden door E19, eerste deel valt samen met begin van de Willem Herreynstraat)
  2. Bessemstraat (na 1931 Vrijwilligersstraat)
  3. Boerenlegerstraat
  4. Boniverlei-Noord (na 16-8-1941 Boniverlei)
  5. Boniverlei-Zuid (na 16-8-1941 Boniverlei)
  6. Buysegemweg (Op een plan van 1933 (buurtweg 32) is een straat met deze naam gelegen waar nu de Jan Verbertlei en de Oud-Kerkhoflaan liggen)
  7. Contichse binnenweg (vanaf 1930 Onafhankelijkheidstraat)
  8. Contichschestraat (vanaf 1941 Kontichstraat)
  9. Doelveldstraat
  10. Doornstraat
  11. Dorpsstraat (vanaf 1919 Generaal Fochstraat, vanaf 1921 Strijdersstraat)
  12. Florent Geverstraat (verkaveling in 1904)
  13. Fortstraat (vanaf 1921 Fort 5 straat; op een plan van 1933 staat deze straatnaam ook bij wat nu de Rombout Keldermansstraat is.)
  14. Gasthuisstraat (vanaf 1919 Patronaatstraat)
  15. Hoveschestraat (vanaf 1941 Hovestraat)
  16. Kapelstraat (vanaf 1919 Trooststraat)
  17. Koning-Albertlei
  18. Laureysstraat
  19. Leeuwerikstraat (dit was in 1910 de naam van de Heldenstraat, de Leeuwerikenlei dateert van 1916)
  20. Loozengaanweg (later Loze Gaanweg)
  21. Mechelschesteenweg
  22. Molenstraat (vanaf 1919 Drie Eikenstraat)
  23. Mortselvoetweg (na 1941 Mortselstraat)
  24. Musschenborgstraat (Mussenburglei)
  25. Oude Baan
  26. Oude-Godstraat
  27. Oud Steengelaag (wellicht gelegen aan de steenbakkerij in de Wilsonwijk, de Wilrijkstraat is immers apart vermeld.)
  28. Peetersstraat (was de in 1967 afgeschafte buurtweg nummer 25, tussen de Ter Elststraat en de Boerenlegerstraat, zou in 2017 over de parking van de sporthal lopen, zie afbeelding bovenaan).
  1. Putstraat (op 14-12-1927 omgedoopt tot Herfstlei)
  2. Terelststraat
  3. Terlindenstraat (vanaf 1941 Terlindenlaan)
  4. Verbindingsstraat (op enkele oudere plans “Vereenigingsstraat”)
  5. Verbouwdehoevenstraat
  6. Wilrijkschestraat (vanaf 1941 Wilrijkstraat)

 

Bron:

  • Archief Gemeente Edegem, Briefwisseling 1903-1916. Brief jaar 1910 nummer 1244.
  • Van Passen, R. , Geschiedenis van de Edegemse straatnamen. Naamkunde. Jaargang 12. Instituut voor Naamkunde, Leuven / Commissie voor Naamkunde en Nederzettingsgeschiedenis, Amsterdam 1980. Gelezen in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) op http://www.dbnl.org/tekst/_naa002198001_01/_naa002198001_01_0001.php#1.
  • Geoloket van de Provincie Antwerpen. Buurt- en voetwegen.