De boterhonden van Mussenburg

Op 1 februari 1873 verscheen er een advertentie in Het Handelsblad over de hout- en meubelkoopdagen door notaris Geerts te Bouchout. Op 11 en 12 februari zouden voor de eerzame Cornelius VANAELST en kinderen op Mussenburg (Edegem) verkocht worden: meubelen, gereedschappen, karren, veel graan, stro, hout en aardappels en ook 7 melkkoeien, 4 runderen, 2 stieren, 1 varken, 4 werkpaarden en 3 boterhonden.

Wat is in hemelsnaam een boterhond?   Even Googelen bracht ons naar de erfgoedwebsite van Het Virtuele Land, waar dit uitvoerig wordt toegelicht.

In de 19de eeuw werd op de kleinere boerderijen elke dag de melk gekarnd om er boter uit te winnen. Karnen is een langdurige mechanisme bewerking van melk die het vetbolletjes in de melk tot boter doet samenklonteren. Dat was zwaar werk voor de boerin, die met de hand toch een uur moet “stoten” met een stamper.

Een boterhond is een hond die in een tredmolen loopt, waardoor de tredmolen draait, die een as aandrijft die via een krukas stampers op en neer beweegt in een karnton, en zo van melk boter en karnemelk maakte.

De Oudersbond (1911)

In het parochiearchief van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes en Sint Antonius vonden we een pamflet van de “Oudersbond tot Uitbreiding en Verbetering van het Vlaamsch Katholiek Onderwijs“, op 17 december 1910 te Antwerpen gesticht.

IMG_7072

Vanuit de filosofie van Lieven Gevaert: “We moeten zelf de handen uit de mouwen steken!”, had hij samen met Frans Van Cauwelaert en dokter Alfons Van de Perre de Oudersbond gesticht zodat Vlaamsgezinde ouders zich samen konden organiseren om scholen te stichten waar niet langer het Frans de voertaal was.  Met de financiële hulp van Lieven Gevaert werden te Antwerpen in 1912 de Sint-Lutgardisschool en in 1929 het Sint-Lievenscollege gesticht. De Oudersbond had een belangrijk aandeel in de vernederlandsing van het middelbaar onderwijs.

Het is niet zo vreemd dat we dit pamflet in het parochiearchief vonden. Onderpastoor Verhaegen uit die tijd was Vlaamsgezind. In 1911 keurde de gemeenteraad (zowel tata als tutu) eenparig een motie goed voor de vervlaamsing van de universiteit van Gent en kwam Frans van Cauwelaert spreken voor de “Studiekring en Sprekersbond”.

Honderd jaar geleden kon je enkel middelbare opleiding volgen in het Frans, op de speelplaats was Nederlands soms verboden! We mogen deze pioniers dankbaar zijn.

Erik Laforce

P.S. Onder “gevonden” zullen we iets meer vertellen over toevallig gevonden documentjes.

Het Arendsnest, parel aan de Edegemse kroon

Een van de oudste boerderijen van Edegem groeide uit tot een kasteel. De benaming “Ter Haghe” vindt men in een akte uit 1348, maar de naam is wellicht veel ouder. “Ter Haghe” betekent een nederzetting in een bosrijk gebied. We vermoeden een elzenbos dat zich uitstrekte tot aan het Groeningenhof in Kontich. Tot 1944 stond de streek daar nog bekend als een waar paradijs voor vogel- en plantenliefhebbers.
In 1539 droeg de hoeve de naam “Ter Hooger Haghe“. De familie Van Ymmerseele bouwde het woonhuis op een motte (een kunstmatige berg). De bijgebouwen (stal, schuur, duiventil en brouwerij) stonden op de begane grond. Dit alles werd omringt door een gracht.
In 1650 erfden de rijke gebroeders Dorchi het domein. De motte werd afgegraven en zij maakten er een hof van plaisantie van, met kasteel, koetshuis en park, omsloten door een hofgracht. De boerderij lag vanaf dan buiten de gracht. De naam “Ter Hooger Haghe” veranderde in “Boerenleger“, wat evenwel niets met soldaten te maken heeft.
Tijdens de Franse periode was Jacob Diericxsens eigenaar van het domein. Hij werkte voor de Fransen als administrateur voor het Departement der Twee Neten. Na de Boerenkrijg, waar ook de Edegemnaars een rol in speelden, vond hij de naam “Boerenleger” minder geschikt en veranderde die in “Arendsnest“. De arend was het symbool van Napoleons’ leger.
In 1892 kocht Jozef Wouters, een handelaar uit Antwerpen, het kasteel. In de Edegemse volksmond kreeg het nu de naam “Hof van Wouters”. In 1903 werd hier de Harmonie Sint-Cecilia gesticht.
In 1981 werd het kasteel wettelijk beschermd door de Vlaamse overheid. Het is echter niet toegankelijk voor het publiek.
Enkele foto’s uit 1970 en een prent uit 1900 geven ons een idee van de pracht van het kasteel.

Tekst: Pierre Hens
Foto’s: Jaak Cousyns

Edegemse straatnamen

Wist je dat de Herfstlei vroeger Putstraat heette? Dat de Hovestraat vroeger de Hovensche Galgweg was? Dat de Strijdersstraat vroeger de Dorpsstraat was die na de Eerste Wereldoorlog bijna herdoopt werd tot Generaal Fochstraat?

Over de Geschiedenis van Edegemse Straatnamen heeft professor Van Passen in 1980 een artikel geschreven in het tijdschrift Naamkunde, jaargang 12.

Gelukkig kan je het nu ook terugvinden op de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) .   Zoek je straat eens op! Veel leesplezier.